Kościół Jerozolimski Świętego Krzyża w Nysie – architektura i jej kontekst ideowy

Praca stanowi porównanie kariatyd znajdujących się na południowym ganku Erechtejonu mieszczącego się na ateńskim akropolu, z typem kory archaicznej na przykładzie Kory Berlińskiej oraz wskazanie ich cech wspólnych. Po wstępie i stanie badań, gdzie omówione zostały wykorzystane w pracy źródła, zostają przedstawione ogólne zagadnienia dotyczące genezy, koncepcji i kanonu typu kory oraz kariatydy na przestrzeni wieków. Kolejno pojawiają się rozdziały zawierające analizę stylistyczną z dokładnym opracowaniem estetyki wybranych przedstawień rzeźbiarskich, a także analizę funkcji, gdzie rozważone zostało ich przeznaczenie. Po opracowaniu tych informacji następuje dokładna analiza porównawcza, gdzie rozpatrywane są łączące je cechy stylowe. Rozwinięte zostaną m.in. zagadnienia dotyczące układu ich sylwetek, ubioru, sposobu wykonania twarzy, a także opracowania włosów. W podsumowaniu rozważań wykazane zostały omówione podobieństwa łączące Kory Erechtejonu z archaiczną Korą Berlińską oraz próba odpowiedzi na postawione pytanie badawcze. Uzupełnieniem części merytorycznej jest wykaz wykorzystanych źródeł i literatury, ilustracje oraz ich spis.

Praca podejmuje tematykę korespondencji między twórczością muzyczną, a malarską Arnolda Schönberga. Schönberg (1874 – 1951) był wszechstronnym artystą, reprezentującym nurt modernizmu, który żył i tworzył w Austrii, a następnie Stanach Zjednoczonych. Bezsprzecznie szerszej publiczności jest on znany przede wszystkim jako kompozytor – jeden z ojców dodekafonicznej szkoły kompozytorskiej i muzyki współczesnej w szerszym sensie. Jendak oprócz muzyki, Schönberg pozostawił j po sobie również znaczącą spuściznę malarską (w tym przede wszystkim portrety i autoportrety w stylu ekspresjonistycznym), a także projekty gier i sztuki użytkowej. Mimo, iż Schönberg jest jednym z bardzo nielicznych kompozytorów, którzy równocześnie parali się malarstwem, polska literatura w bardzo niewielkim stopniu analizuje związki między jego twórczością malarską i muzyczną. Zamierzeniem niniejszej pracy jest próba uzupełnienie tej luki. Struktura niniejszej pracy obejmuje opis stanu badań (Rozdział 1), refleksję teoretyczną nad związkami muzyki i malarstwa (Rozdział 2), przedstawienie biografii artysty (Rozdział 3) oraz jego twórczości muzycznej (Rozdział 4) i plastycznej (Rozdział 5). Na tej podbudowie, w Rozdziale 6 przedstawiona jest analiza związków między muzyką, a malarstwem w twórczości Schönberga. Pracę kończy Podsumowanie, a uzupełniają ją bibliografia, spis ilustracji oraz aneks graficzny. Związki między muzyką a malarstwem w twórczości Schönberga nie są oczywiste.W swoich dziełach plastycznych artysta nie stosował bezpośrednich odwołań do utworów muzycznych, zaś w wypowiedziach na ten temat podkreślał, że malarstwo było dla niego tym samym, czym kompozycja. Równocześnie za pomocą malarstwa Schönberg nie próbował stworzyć plastycznego odpowiednika swojej przełomowej działalności kompozytorskiej. Korespondencję między muzyką a malarstwem można zatem odnaleźć u Schönberga na poziomie na poziomie abstrakcyjnym, czy wręcz ideowym, nie zaś na zasadzie tematycznego i technicznego pokrewieństwa konkretnych utworów. Schönberg stosował natomiast muzyczne i plastyczne środki wyrazu do przekazania tych samych idei – istotnych dla niego jako artysty modernistycznego i ekspresjonistycznego.

Przedmiotem niniejszej pracy są koncepcje odbudowy miast historycznych Górnego Śląska w latach 1949-1956. Odtwarzana w tym czasie struktura przestrzenna zniszczonych ośrodków jest interesująca z kilku powodów. Przede wszystkim omawiany okres stanowi pierwszy etap odbudowy historycznych miast w powojennej Polsce. Powstające wówczas we współpracy architektów, urbanistów i konserwatorów koncepcje odbudowy, były wypadkową wielu czynników, co też przełożyło się na stosunkowo duże (na tle lat późniejszych) zróżnicowanie w zakresie rozwiązań projektowych. To co łączy ówczesną praktykę projektowo-realizacyjną, stanowi także o indywidualnym charakterze tego „pionierskiego” okresu wskrzeszania miast. Kształtował ją z jednej strony stalinizm w postaci doktryny realizmu socrealistycznego, a z drugiej program odbudowy zabytków Generalnego Konserwatora Jana Zachwatowicza. Motorem odbudowy miast stały się wówczas wielkie inwestycje mieszkaniowe, stanowiące zaplecze rozbudowywanego w ramach planu 6-letniego przemysłu. Przyśpiesza wtedy także zagospodarowywanie, ale i eksploatacja zasobów „Ziem Odzyskanych”. W wymiarze ideologiczno-politycznym podejmowane są zabiegi, mające na celu „zrepolonizowanie” ziem przyłączonych do Polski w 1945 roku. Wszystkie te zagadnienia znalazły swoje odzwierciedlenie w programach odbudowy miast Górnego Śląska. Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy przedstawia najważniejsze źródła i idee, jakie legły u podstaw powojennych koncepcji odbudowy miast w Polsce – motywacje polityczne, program odbudowy zabytków Jana Zachwatowicza, a także ideę modernizacji starych miast i wpływ realizmu socjalistycznego. Drugi skupia się na charakterze odbudowy na obszarze Górnego śląska. Nakreślono w nim powojenną sytuacje regionu, genezę oraz najważniejsze przesłanki i uwarunkowania prac planistycznych, a także ich kierunki w poszczególnych miastach. Rozdział trzeci zawiera szczegółowe opisy i analizy prac w dwóch wybranych ośrodkach górnośląskich – w Raciborzu i Gliwicach.

W pracach i działaniach artysty Jerzego Rosołowicza interesuje mnie koncepcja działania neutralnego, która zaczęła się kształtować w jego twórczości od 1964 roku, jak wynika z jego życiorysu. Należy zauważyć, że pierwsze powstały dzieła plastyczne, dopiero później wykształciła się teoria działania neutralnego. Chcę zbadać, czy teoria ta miała realny wpływ na działalność twórczą artysty. Jeśli tak, to w czym się to objawiało. Jakie relacje zachodziły między teorią, a dziełami plastycznymi. Jeśli nie, to w których momentach następują od niej odstępstwa i dlaczego tak się dzieje. Celem uchwycenia tych zależności posłużę się w pracy klasycznymi metodami badawczymi, takimi jak opracowanie stanu badań, opisy i analiza wybranych dzieł z uwzględnieniem tekstów artysty i stanu badań oraz próba sformułowania wniosków uwzględniających tezy zawarte w tekstach artysty oraz wiedzy zgromadzonej w literaturze dotyczącej twórczości Jerzego Rosołowicza. W pierwszej części pracy zawarłam stan badań ograniczony do publikacji zawierających informacje bezpośrednio dotyczące tematu mojej pracy. Mam jednak świadomość, że literatura związana z osobą Jerzego Rosołowicza jest bardzo obszerna, a temat jego twórczości pełen jest wątków jeszcze nieodkrytych i wciąż pozostających do zbadania. W kolejnym rozdziale umieściłam analizę twórczości Rosołowicza z okresu po 1964 roku. Podzieliłam ten czas na cztery większe etapy odpowiadające seriom prac. Nie biorę pod uwagę dzieł z ostatnich lat jego twórczości, czyli Radiografów i Telehydrografów, ze względu na całkowicie już odmienny ich charakter. Jego twórczość dotyczącą koncepcji neutralnej ograniczyłam do dzieł z czterech serii: Neutrony (1964–1966) , Reliefy dwustronne (sferyczne) (1967–1968), Neutronikony (1969–1977) i Fotoneutronikony (1971–1974). W tekście umieściłam ilustracje wybranych prac artysty, które opisuję i poddaję analizie. Podjęłam próbę ustalenia, czy tezy zawarte w publikacjach Rosołowicza odnajdą paralelę w jego twórczości. W rozdziale końcowym przedstawiłam wnioski wyciągnięte z przeprowadzonego badania, analizy dzieł i opinii zgromadzonych w literaturze dotyczącej osoby artysty. Pracę wzbogaciłam o stenopis wywiadu przeprowadzonego przeze mnie z synem artysty – Aleksandrem Rosołowiczem.

Praca porusza temat upamiętnienia Wacława Żagańskiego, księcia piastowskiego z linii głogowsko-żagańskiej poprzez spiżową płytę nagrobną i malowane epitafium, znajdujące się pierwotnie w kościele św. Barbary, gdzie został pochowany książę. W tekście znajdują się informacje o życiu księcia Wacława,charakterystyka struktury bractw na średniowiecznym Śląsku oraz Bractwo św. Barbary do którego należał Żagańczyk. Opisany został także kościół św. Barbary i jego historia. Dokonana została analiza gotyckiej spiżowej płyty nagrobnej księcia oraz malowanego epitafium ze sceną Sądu Ostatecznego w typie apokaliptycznym, następnie przybliżono informacje na temat przypuszczalnych autorów tych dzieł; Jodokusa Tauchena oraz Mistrza lat 1486-1487. Na sam koniec scharakteryzowano pokrótce spiżowe płyty nagrobne oraz mieszczańskie malowane epitafia na Śląsku. Informacje zawarte w pracy pozwoliły na wysnucie hipotezy o przypuszczalnych fundatorach obu tych dzieł.

Celem niniejszej pracy jest próba przyjrzenia się polskiemu współczesnemu komiksowi, cieszącemu się obecnie coraz większym zainteresowaniem. Dowodem tego są liczne badania naukowe, interpretacje i festiwale. Temat jest interesujący dla badaczy kultury, ponieważ stawia szczególne wymagania dotyczące różnorodnych obszarów twórczości i sytuuje się na pograniczu różnych form przekazu - ikonicznego i werbalnego. Próba konfrontacji ze współczesnym komiksem polskim nie jest łatwym zadaniem, gdyż nie istnieje jednolite „środowisko komiksowe”. Komiks Polski w XXI wieku jest bardzo różnorodny. Rozpoczynam od stanu badań, gdzie podaję źródła, stan wiedzy, materiały wydane do tej pory, związane z gatunkiem komiksu. Stanowią one niezbędny punkt wyjścia do moich dalszych analiz i wniosków. Następnie w rozdziale pierwszym pokrótce przedstawiam historię komiksu w ogóle. Wymieniam pozycję najbardziej zapamiętane przez historię oraz mające największy wpływ na dalszy rozwój tego gatunku. Skrótowo charakteryzuję omawiane utwory, uwzględniając ówczesne tło kulturowe oraz rynek sztuki. W rozdziale drugim próbuję przyjrzeć się zagranicznemu komiksowi XXI wieku. Najpierw w Stanach Zjednoczonych, następnie we Francji i Belgii, oraz Czechach oraz przechodzę do rodzimego dorobku w ramach tej dziedziny artystycznej. W kolejnym rozdziale koncentruję się na najważniejszych cechach polskiego komiksu. Badam jego historię, źródła zjawiska, które umownie można nazwać „współczesnym komiksem polskim” (lata 80., 90.) oraz okres rozkwitu, który przypada na lata 2000-2003. Następnie przechodzę do analizy komiksu XXI wieku, starając się przy tym uchwycić różnorodność obecnych w nim tematów. Szczególnie koncentruję się na tych, które dominują lub rozwinęły się w przeciągu ostatnich szesnastu lat na polskiej scenie komiksowej, czyli na komiksie historycznym i autobiograficznym. Tym samym nakreślam nurty, które są współcześnie podejmowane przez polskich twórców komiksu. Podejmuję też rozważania na temat technik i języka komiksu, który korzysta często z tych samych kodów co film, literatura i sztuki wizualne, będąc przy tym autonomicznym medium. Badam relacje, jakie zachodzą na rynku polskim między tymi sztukami. Następnie swoje badania przenoszę na nową formę, która „wykluła się” w polskim komiksie XXI wieku, a mianowicie na komiks internetowy. Wychodząc od stanu wiedzy w komiksie przeprowadzam analizę wybranych utworów, takich jak: "Przygody na bezludnej wyspie", Macieja Sieńczyka, "Profesora Anderwsa" Dominika Szcześniaka, i Grzegorza Pawlaka (na podstawie opowiadania Olgi Tokarczuk) i komiksu: "Podgląd", autorstwa Daniela Chmielewskiego i Marcina Podolca. Na podstawie tych komiksów chcę przedstawić różnorodność językową, stylistyczną i w zakresie technik kompozycyjnych, która powstała w Polsce na przestrzeni ostatnich szesnastu lat. Dzięki analizie współczesnych komiksów polskich XXI wieku ustalam również jakie są charakterystyczne cechy i problematyka rodzim

Głównym założeniem tej pracy magisterskiej było ukazanie fenomenu obecności kobiet w kontekście możliwości zawodowych w warsztatach malarskich w dobie baroku na Śląsku. Obecne są w niej zarówno elementy klasycznego, historyczno-sztucznego podejścia metodologicznego, uwzględniającego kontekst historyczny oraz życie i twórczość malarek obecnych na Śląsku w dobie baroku, jak również części odnoszące się do feministycznego spojrzenia na analizowane zjawisko. Ten zabieg spowodował, że autorce udało się sformułować następujące wnioski. Możliwości zawodowe kobiet na polu malarstwa w dobie baroku na Śląsku należy ujmować w szerokim kontekście społeczno-obyczajowym, uwzględniającym przede wszystkim patriarchalną tradycję wykształconą na judeochrześcijańskich i antycznych wartościach oraz niezmiennym i sztywnym stanowisku Kościoła katolickiego względem kobiet. Aktywne w zawodzie malarza kobiety na Śląsku nie mogły osiągnąć zawodowego sukcesu rozumianego jako uzyskanie tytułu mistrza, ze względu na ograniczenia prawne zawarte w statutach cechowych. Zawód malarza na Śląsku w dobie baroku nigdy nie był dedykowany kobietom, a próby jego podjęcia kończyły się konfliktami z przedstawicielami cechu i władz. Obecność kobiet w pracowniach jako czynnych malarek wynikała przede wszystkim z rodzinnego charakteru śląskich warsztatów malarskich. Rola żony mistrza i opiekunki dobytku okazuje się być nadrzędną w stosunku do roli aktywnej pomocnicy przy produkcji dzieł. Jedyną możliwą alternatywą dla kobiet chcących być aktywnymi zawodowo malarkami była droga samodzielnej artystki działającej poza strukturami cechowymi. Wszystkie powyższe tezy prowadzą do głównego wniosku tej pracy, który brzmi, że to płeć artysty warunkowała sukces w zawodzie malarza na Śląsku.

Praca została poświęcona kościołowi poewangelickiemu z 1911 roku znajdującemu się w miejscowości Prusice. Posiada ona formę klasycznej monografii pojedynczego obiektu. Celem pracy było dokonanie pierwszego opracowania kościoła ukazującego budowlę w jak najszerszym kontekście. Znalazły się w niej pierwsze tak szczegółowe opisy obiektu, biogramy twórców oraz analizy architektury i wyposażenia. Analiz tych dokonano na tle historycznym, przemian stylowych oraz społecznych, które połączono z analizami formalnymi. Ponadto w pracy ukazano dzieje protestantyzmu w skali miasteczka Prusic oraz okoliczności wybudowania świątyni. W studium zamieszczono również interpretację programu ikonograficznego kościoła.

Celem pracy pt. 'Karykatura w propagandzie komunistycznej na przykładzie tygodnika satyrycznego "Szpilki". Porównanie lat 1949 i 1953' jest zbadanie przemian zachodzących w karykaturze propagandowej Polski Ludowej okresu stalinizmu, wynikających z trwającej debaty i stawianych przed nią ideologicznych zadań. Obiektami badań są ilustracje tygodnika satyrycznego Szpilki z lat 1949 i 1953 oraz teksty źródłowe z lat 1947 - 1953, stanowiące głos w dyskusji nad misją satyry i kultury w latach powojennych. Praca składa się z trzech rozdziałów opatrzonych wstępem i zakończeniem. Pierwszy rozdział poświęcony został karykaturze – przedstawia jej definicje, typologię, zarys historyczny oraz sylwetki wybranych twórców polskiej karykatury związanych za Szpilkami. Drugi rozdział omawia ogólną teorię propagandy, jej definicje oraz rodzaje, podejmuje także temat propagandy Polski Ludowej – przybliża jej zadania, esencjonalnie opisuje strukturę aparatu propagandowego, a także jego środki i metody. Rozdział trzeci jest miejscem zasadniczej analizy materiału badawczego – karykatur Szpilek z lat 1949 i 1953 oraz tekstów źródłowych, podejmujących temat roli satyry w Polsce Ludowej. Z przeprowadzonych badań wynika, że satyra Szpilek omawianych lat w pewnym stopniu uległa zmianie - zwrócono się ku masom pracującym i podjęto temat wsi, dało się zauważyć przejawy samokrytyki, a w walce ze schematyzmem miał pomóc swobodny humor poruszający tematy związane z codziennością. Widoczny jest także większy optymizm oraz częstsze operowanie komizmem wynikającym ze sprzeczności i kontrastów dualistycznie przedstawionego świata. Porównując omawiane lata, karykatura 1949 roku, ze swoją krytyką podżegaczy wojennych, wytykaniem ułomności przywódców oraz dyskredytacją całego zachodniego świat była dużo bardziej bojowa i drapieżna niż poświęcona życiu w mieście i na wsi satyra roku 1953. W karykaturze Szpilek 1953 roku dużo łatwiej odnaleźć wpływy panującej ówcześnie metody twórczej socrealizmu - programowy optymizm, oddanie tematyce robotniczo-chłopskiej oraz przedstawienie rzeczywistości 'w jej rewolucyjnym rozwoju' dużo pełniej reprezentowały realizm socjalistyczny, niż skupiona na krytyce Zachodu satyra roku 1949. Poddanie karykatury ramom obowiązującego stylu było jednak bardziej widoczne w sferze treści niż formy. Stylistyka socrealistyczna w karykaturze pojawiała się głównie w przedstawieniach mas – pracujących lub dumnie maszerującej młodzieży. W większości przedstawień artyści ze swobodą i wirtuozerią posługiwali się własnymi, często finezyjnymi i unikalnymi stylami (jak Jan Lenica, Maja Berezowska czy Ha-Ga). W wielu przypadkach nieskrępowana, płynna linia lub zamierzona deformacja służyły wprowadzeniu ironii, często wręcz szyderstwa, toteż stanowiły główne źródło humoru. W krytyce ludzkich przywar oraz postaw odnaleźć można swoistą kontynuację moralizatorskiej misji karykatury średniowiecznej oraz oświeceniowy dydaktyzm. System komunistyczny stał na straży wszelkich (zgodny

Karl Dankwart (zm. w 1704 r.) był jednym z najwybitniejszych malarzy dobry baroku na Śląsku. Artysta urodził się na Morawach, tam też odbył swoją edukację, ale swoje życie rodzinne i artystyczne związał ze Śląskiem. Karl Dankwart osiągnął niebywały sukces, dzięki swoim wybitnym realizacjom freskowym w Nysie, Otmuchowie i Kłodzku został zauważony na terenie Rzeczypospolitej. Tworzył dekoracje ścienne na Jasnej Górze, w Krakowie i w Poznaniu. Był malarzem pracującym na usługach biskupa wrocławskiego Franciszka Ludwika von der Pfalz-Neuburga, a także tytuowano go nadwornym artystą Jana III Sobieskiego. Karl Dankwart swoją karierę artystyczną na Śląsku rozpoczynał od współpracy z zakonem jezuitów. Przyjmuje się, że pierwsze śląskie realizacje wykonał on w stolicy księstwa biskupów wrocławskich, czyli w Nysie. Wykonał on w latach 1689–1692 monumentalną dekorację ścienną w typie al fresco w jezuickim kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Dodatkowo w świątyni tej znajduje się pięć obrazów olejnych, które obecnie wiązane są z pracownią malarską mistrza. Nie były to jedyne prace artysty dla nyskich synów św. Ignacego Loyoli. W latach 1689–1692, a być może już od 1686 roku Karl Dankwart namalował niezwykle ciekawą pod względem ikonograficznym serię obrazów o tematyce chrystologicznej i jezuickiej z przeznaczeniem do refektarza nyskiego kolegium Societas Jesu. Współpraca z jezuitami z Nysy sprawiła, że przed Karlem Dankwartem otworzyły się możliwości tworzenia na zamówienia innych słynnych zleceniodawców, z czego skorzystał stając się jedym z niewielu śląskich artystyów, którzy osiągnęli międzynarodowy sukces.

Opracowanie prezentuje liczne aspekty budowanej w latach 1615-1618 kaplicy zamkowej w Siedlisku. Jej unikatowa architektura jest odzwierciedleniem czasu w jakim powstała, wypadającym na epokę stylistyczną zwaną manieryzmem oraz kręgów wyznaniowych, jakie prezentowała rodzina von Schoenach, będąca nieliczną grupą kalwinistów na Śląsku. Studium omawia w szczególności podłoże ideowe jej powstania jak również analizę architektury i bogatego detalu kamieniarskiego zdobiącego wnętrze.

Przedmiotem pracy jest opracowanie historii, ideologii i funkcji kaplicy czaszek w Czermnej. Zasadniczym celem pracy jest przedstawienie kaplicy na tle zmieniającego się na przestrzeni dziejów motywu śmierci, scharakteryzowanie i analiza obiektu oraz porównanie kaplicy do podobnych budowli w Europie Środkowej. Praca ma również na celu przedstawienie autora kaplicy – proboszcza Wentzela Tomaschka. Celem jest przedstawienie obiektu mało znanego w literaturze naukowej i marginalnie opisanego w literaturze popularnej. Pomimo wielowiekowej historii i dużej popularności turystycznej, kaplica czaszek w Czermnej nie wzbudziła większego zainteresowania w środowisku naukowym i nie doczekała się większego, naukowego opracowania. Kaplica czaszek w Czermnej jest uznanym sanktuarium, wypełnionym ludzkimi szczątkami, pełniącymi funkcję relikwii. Przeznaczona do sprawowania kultu, modlitwy i pamięci wszystkich zmarłych. Jest symbolem czynnej i zbawczej obecności Boga w całej historii człowieka. Przypomnieniem o wcieleniu, odkupieniu i zbawieniu. Jest pamiątką nadzwyczajnych wydarzeń zarówno historycznych jak i mistycznych. Stan badań nad Kaplicą Czaszek w Czermnej jest skromny i został włączony do grupy większych badań nad małą architekturą sakralną, którymi zajmuje się profesor nadzwyczajny doktor habilitowany ksiądz Tadeusz Fitych. Ksiądz Wentzel Tomaschek - autor kaplicy, odnalazł kilkadziesiąt tysięcy ludzkich szczątków i z obawy przed ich zbezczeszczeniem przez zwierzęta, zebrał wszystkie kości w jedno miejsce spoczynku, na wzór kaplic zwiedzanych w trakcie pielgrzymki. Z pomocą grabarza Pflegera, Langera i kościelnego Schmidta, proboszcz odkopał wszystkie szczątki, oczyścił je i wybielił. Były to kości ofiar wojen i zaraz jakie toczyły się na Ziemi Kłodzkiej. Kaplica Czaszek jest kaplicą cmentarną, wzniesioną dzięki finansowemu wsparciu miejscowego możnowładcy – hrabiego Antona von Leslie w 1776 roku w stylu barokowym. Wyraża popularną dla tego stylu fascynację makabrą, a jednocześnie służy w walce z oświeceniowymi ideami.