Stacje paliw, dzięki cechującym je kategoriom efektywności i funkcjonalności, wydają się przynależeć do porządku ludzkiego uniwersum jakim jest cywilizacja. Przyporządkowanie stacji paliw do tej sfery niełatwo jest zakwestionować, jeszcze trudniej zaś wykazać przynależność tych obiektów do porządku opartej na nieutylitarnych wartościach kultury. Próba przedstawienia społeczno-kulturowego znaczenia stacji paliw, która nie ma na celu przekreślenia cywilizacyjnego pojmowania tych obiektów, a jedynie poszerzenie sposobu ich postrzegania, jest głównym zadaniem niniejszej pracy magisterskiej. Wykazanie społeczno-kulturowego znaczenia stacji benzynowych, które jawią się jako budynki niepozbawione walorów estetycznych czy oddziaływania na korzystającą z nich wspólnotę, oparte zostało przede wszystkim na przybliżeniu historii tych budowli zaplecza samochodowego oraz zmian jakie dokonały się w ich formie architektonicznej. Praca badawcza objęła także analizę sposobu postrzegania stacji paliw przez przedstawicieli różnych zbiorowości społecznych oraz omówienie udziału wpływowych projektantów XX wieku w planowaniu formy architektonicznej tych obiektów. Rozważania zwieńczone zostały opracowaniem problemu adaptacji pawilonów stacji serwisowych oraz opisaniem przykładów przystosowania tych budynków do nowych funkcji.

Praca poświęcona jest dziejom kultury sportowej na terenach Dolnego Śląska przed rokiem 1939. Stanowi ponadto zbiór i analizę, pod względem historyczno artystycznym, przykładów architektury sportowej na tym terenie. Eksponuje specyfikę zagadnienia oraz przedstawia mnogość problemów oddziałujących na kulturę sportową regionu, które znajdowały swoje odzwierciedlenie w realizowanych budowlach sportowych. Tekst przedstawia obiekty sportowe w podziale typologicznym, które oddają zróżnicowanie tego typu budownictwa na terenie ówczesnego Dolnego Śląska.

Praca stanowi analizę czasopisma architektonicznego ,,Architektura i Budownictwo" w latach 1925-1930. Zawiera informacje na temat redakcji i autorów artykułu. Nakreślone zostało tło historyczne i polityczne, omówiona szata graficzna czasopisma. W kolejnych rozdziałach przedstawione zostały najważniejsze tematy artykułów m.in. architektura reprezentacyjna, mieszkalnictwo, urbanistyka, wystawy. Ważną część pracy stanowią cytaty z czasopisma.

Bielsko i Biała około 1900 roku były wyjątkowymi miejscowościami leżącymi na pograniczu dwóch prowincji ówczesnych Austro-Węgier: Śląska Austriackiego i Galicji. Mimo swoich niewielkich rozmiarów zaskakiwały wielkomiejskimi aspiracjami i wysokim poziomem architektury. Przejawiało się to nie tylko w powstających w owym czasie budowlach, lecz także w próbie sporządzenia przemyślanego planu rozwoju urbanistycznego. Pierwszy rozdział pracy poświęcony zostały przedstawieniu Bielska przełomu XIX i XX wieku. Opisana została historia miasta ze szczególnym uwzględnieniem zróżnicowania społecznego oraz innych czynników decydujących o jego rozwoju, takich jak przemysł i kolej. Rozdział drugi zawiera właściwą analizę urbanistyczną miasta wraz z krótkim opisem najważniejszych obiektów architektonicznych, uwzględniając warunki topograficzne, historyczne i społeczne. Pokazuje również związki architektury Bielska z Wiedniem. Podobnie przedstawiona została historia i urbanistyka Białej. Ostatni rozdział poświęcony został planowi regulacyjnemu Bielska autorstwa Maksa Fabianiego. Po krótkim scharakteryzowaniu środowiska architektów i urbanistów wiedeńskich (m.in. Camilla Sitte i Otto Wagnera) zostaje przedstawiona sylwetka Fabianiego i jego wcześniejszego planu regulacji urbanistycznej Lublany, po których następuje dokładna analiza planu Bielska oraz próba jego odczytania.

Przedmiotem pracy jest architektura i urbanistyka Lublina około 1900 roku. Analiza opiera się na przekształceniach urbanistycznych przeprowadzonych w okresie, kiedy miasto było częścią zaboru austriackiego, a następnie Królestwa Polskiego. Celem jest pokazanie istotnych zmian zachodzących w tym czasie w mieście i wyróżnienie głównych ośrodków, w których skupiało się życie mieszkańców. W pierwszej części pracy zajmuję się czysto historycznymi aspektami kształtowania przestrzeni miejskiej. Postaram się odpowiedzieć na pytanie, jak około roku 1900 wyglądał podział miasta, jakie wyodrębniały się dzielnice, oraz przeprowadzę analizę urbanistyczną przestrzeni miejskiej. W drugiej części pracy chciałabym zająć się soborem znajdującym się niegdyś na placu Litewskim. W latach 1876-1915 był on główną świątynią prawosławną w Lublinie, a jednocześnie pełnił funkcję dominanty architektonicznej

Tematem pracy jest rusyfikacja przestrzeni publicznej w Warszawie i Helsinkach w okresie funkcjonowania odpowiednio Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Finlandii. W pierwszej części przestawiono tło historyczno-kulturowe, włączając w to kwestie polityczne, religijne i narodowe. Następnie omówiono główne zagadnienie, rozpoczynając od wprowadzenia do definicji najważniejszych pojęć i ogólnych problemów dotyczących architektury i urbanistyki na omawianych obszarach, przechodząc kolejno do analizy poszczególnych obszarów przestrzeni publicznej, które podlegały rusyfikacji. W każdym podrozdziale osobno omówiono realizacje w Warszawie i Helsinkach, kończąc podsumowaniem w formie porównania obydwu miast. Poruszono także temat obecności Rosjan w omawianych stolicach. Pracę zamyka podsumowanie, w którym zebrano ogólne podobieństwa i różnice w charakterze rusyfikacji w każdej ze stolic oraz ich przyczyny. Helsinki i Warszawa funkcjonowały w XIX wieku w obrębie jednego organizmu politycznego, jednak rusyfikacja przebiegała w tych miastach w odmienny sposób i w różnym zakresie, co było spowodowane wieloma czynnikami, zarówno polityczno-kulturowymi, jak i związanymi z sytuacją architektoniczno-urbanistyczną.

Praca magisterska podzielona została na cztery zasadnicze części. Otwiera ją rozdział poświęcony biografii Frydeckiego, w którym opisano młodość i lata edukacji w rodzinnym Sosnowcu, studia na Politechnice Lwowskiej, pierwsze powojenne lata spędzone w Rzeszowie i Katowicach czy w końcu pobyt architekta we Wrocławiu. Poszczególnym okresom kariery Frydeckiego nadałam nazwy: „okres lwowski”, „okres katowicki” i „okres wrocławski”, wywodzące się od miejsca, w którym w danym czasie mieszkał architekt. Dla dalszych rozdziałów przyjęłam model opowiadania o życiu i twórczości Frydeckiego przez pryzmat projektów architekta przechowywanych w zbiorach wrocławskiego Muzeum Architektury. To ich dokładny opis i analiza stanowi rdzeń niniejszej pracy magisterskiej. Większość z nich, chociaż znajdują się w zbiorach archiwalnych od niemalże 30 lat, nie została wcześniej opisana przez badaczy. Z dużej grupy projektów Frydeckiego w literaturze znanych jest zaledwie kilka: Dom Żołnierza, kościół Misjonarzy, Teatr Polski, Wydział Mechaniczny PWr oraz projekty konkursowe nowych gmachów wrocławskiej politechniki. Reszta z nich, jak przykładowo duża grupa domów jednorodzinnych czy domów czynszowych zaprojektowanych przed wojną, powojenne projekty teatrów czy projekty wykonane w czasie pobytu Frydeckiego w Katowicach są zupełnie nieznane. Znajomość zaledwie kilku projektów buduje fałszywy obraz twórczości Frydeckiego – z jednej strony jako przedstawiciela przedwojennej awangardy, z drugiej zaś jako powojennego strażnika lwowskiego modernizmu. Dopiero analiza większej części jego twórczości projektowej pozwala stwierdzić, jak bardzo niejednoznaczna była tworzona przez niego architektura. Przedwojenna twórczość Frydeckiego podzielona została na architekturę mieszkaniową i architekturę użyteczności publicznej. Ta pierwsza, zdecydowanie większa grupa, reprezentowana jest przez domy jednorodzinne, domy czynszowe oraz wille czynszowe. W zdecydowanie mniejszej grupie budynków użyteczności publicznej znalazły się projekty Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych oraz Domu Żołnierza – najlepiej znanej przedwojennej realizacji Frydeckiego. Okres katowicki (1945-47) reprezentowany jest przez niewielką grupę projektów, które najprawdopodobniej wcześniej nie zostały przebadane. Projekt katowickiego gmachu Urzędów Niezespolonych porównany został z projektem warszawskiego Dworca Centralnego. Oba te projekty stanowią pewne odniesienie do budowli, które w czasach przedwojennych stały się ikonami, a ich zniszczenie w czasie wojny – niepowetowaną stratą. W przypadku gmachu UN mowa tu o Muzeum Śląskim, natomiast w przypadku projektu dworca – o przedwojennym nieukończonym Dworcu Centralnym. Okres katowicki reprezentują także: kolejowa wieża ciśnień zaprojektowana dla Katowic, szkoła przemysłowa w Sosnowcu oraz projekt otoczenia Pomnika Czynu Powstańczego na Górze św. Anny – jedyny zrealizowany (choć tylko częściowo) projekt Frydeckiego z tego okresu. Najlepiej znany okres kariery

Praca magisterska poświęcona jest miastu w II Rzeczypospolitej. Skupia się na międzywojennej kreacji Zamościa na miasto-zabytek oraz próbom jego repolonizacji w okresie międzywojnia. Tym, z czego wyrastał w dwudziestoleciu międzywojennym mit miasta, jako idealnego założenia z epoki renesansu, była jego historia militarna, nierozerwalnie związana z historią Rzeczypospolitej i okresem jej największych sukcesów. Zamość w dwudziestoleciu międzywojennym urósł do rangi miejsca-symbolu, stając się jednocześnie „bastionem” na granicy Kresów, na ziemi chełmskiej, gdzie swoje terytorialne interesy upatrywali Rosjanie, Ukraińcy i Polacy. Zamość w II Rzeczypospolitej przeszedł szereg zabiegów kreacyjnych - był repolonizowany, remontowany, unowocześniany, poszukiwano w nim polskości na wiele sposobów. Swoja polskość oparł m.in. o mit murów miejskich, postaci Jana Zamoyskiego i Waleriana Łukasińskiego. Najważniejszym przedsięwzięciem była przebudowa dzwonnicy kolegiaty, odnowa Rynku Wielkiego oraz remont Ratusza. Prace te miały miejsce pod koniec lat 30. XX w. i miały na celu przywrócenie ich wyglądu z XVII wieku oraz kreację całego zespołu urbanistycznego na pomnik I Rzeczypospolitej. Zamość w historycznej szacie pozostawał w łączności z modernistycznym Chełmem. Oba miasta tworzyły wyraźne polskie sygnały na niepewnej społecznie i politycznie Chełmszczyźnie.

Okres dwudziestolecia międzywojennego był czasem wzmożonego budownictwa w Częstochowie, zarówno architektury mieszkaniowej jak i użyteczności publicznej. Powstające wtedy gmachy użyteczności publicznej były znaczące dla rozwoju miasta i poziomu życia jego mieszkańców. Z powodu kryzysu po pierwszej wojnie światowej znaczna ich większość była wznoszona przeważnie w drugiej dekadzie II Rzeczypospolitej. Ze względu na mnogość tego typu realizacji, w pracy zostały opisane cztery zrealizowane obiekty – urząd pocztowy projektu Adolfa Szyszko-Bohusza (proj. 1926-1928; realizacja 1928-1930), Powiatowa Kasa Chorych (1927-1928), Ognisko Obrony Niepodległości im. Marszałka Piłsudskiego wzniesione jako pomnik z okazji 10. rocznicy odzyskania przez Polskę Niepodległości (1930-1934) oraz starostwo powiatowe (1933-1935) i dwa nieznane dotychczas, będące tylko wersjami projektowymi – szpital na Parkitce (1935?) oraz ośrodek zdrowia (1930). Zostały omówione ich dzieje powstania bądź projektowania, plan przestrzenny i bryła. Budownictwo międzywojenne było bardzo zróżnicowane – od form konserwatywnych do awangardowych, dlatego też każdy z opisywanych obiektów prezentuje odmienne formy stylistyczne. Wskazanie obiekty zostały także przeanalizowane pod kątem realizacji danego typu budownictwa użyteczności publicznej w innych miastach II Rzeczypospolitej. Ważny aspekt stanowiła także kwestia ich lokalizacji w przestrzeni miejskiej.

Budynek wrocławskiego Zakładu Elektronicznej Techniki Obliczeniowej autorstwa znanej pary powojennych architektów, Anny i Jerzego Tarnawskich, wzbudzał po oficjalnym otwarciu powszechny zachwyt. Swoimi modernistycznymi rozwiązaniami architektonicznymi stał się nowoczesnym symbolem rozwoju wrocławskiego przemysłu komputerowego, wyrazem ambicji ówczesnego środowiska naukowego i architektonicznego. Pół wieku po powstaniu, jego postrzeganie jak i stan zmieniły się diametralnie. Co te zmiany mówią o mieszkańcach Wrocławia z lat 60. i współczesnych? Co badania nad jednym obiektem mogą powiedzieć nam o tożsamości całego miasta? Jaka była burzliwa historia wrocławskich komputerów? Jak zmieniła się polska architektura ostatniego półwiecza? W pracy zarysowano polityczne, społeczne i kulturalne tło Wrocławia powojennego do lat 70. oraz zmiany w architekturze i konserwacji zabytków. Przedstawiono historię Elwro i ZETO, historię i analizę twórczości architektonicznej Anny i Jerzego Tarnawskich od rekonstrukcji po Nowy Targ, analizę samego budynku wrocławskiego ZETO, porównanie do analogicznych ośrodków obliczeniowych w Katowicach i w Warszawie, czy za granicą, ze szczególnym uwzględnieniem NRD i Wielkiej Brytanii. Przedstawiono także liczne, lecz często niezrealizowane projekty innych ośrodków jak ZETO-2, a także jedną z bardziej znanych realizacji Tarnawskich - Dolmed. Na koniec zarysowano najnowsze zmiany w architekturze i tożsamości Wrocławia, wpływ postmodernizmu i neomodernizmu, rozwój inicjatyw mających na celu ochronę powojennej architektury oraz możliwe przyszłe scenariusze dla budynku ZETO. W pracy starano się wykorzystywać nowe metodologie historii sztuki przy badaniach nad architekturą.

Praca stanowi pierwsze kompleksowe omówienie ul. Powstańców Śląskich we Wrocławiu pod względem historycznym, architektoniczno-stylistycznym oraz umieszczeniu jej w kontekście planowania przedmieść w XIX-wiecznych miastach europejskich, ze szczególnym uwzględnieniem planu Hobrechta dla Berlina. W tym celu praca została podzielona na dwie części. W pierwszej z niech przedstawione zostały początki ul. Powstańców Śląskich oraz opis i analiza zabudowy jej zachodniej pierzei pomiędzy ulicami Szczęśliwą i Lwowską. Zbadana została również struktura społeczna kamienic czynszowych tworzących tę zabudowę. Druga część pracy skupia się natomiast na XIX-wiecznych koncepcjach planowanie przedmieść i analizie urbanistycznej Przedmieścia Południowego, którego trzonem była omawiana ul. Powstańców Śląskich. W tym celu plan Przedmieścia Południowego autorstwa Alexandra Kaumanna i Augusta Hoffmanna z 1882 roku zestawiony został z planem Jamesa Hobrechta dla Berlina z 1862 roku.

Celem pracy jest przybliżenie charakteru okolicy ul. Powstańców Śląskich u schyłku XIX wieku oraz przedstawienie mieszkańców przykładowych kamienic i porównanie tkanki społecznej tej części Wrocławia do miast takich jak Warszawa, Poznań czy Paryż. Praca jest pierwszym szczegółowym opracowaniem jednego z dziewiętnastowiecznych kwartałów kamienic znajdujących się przy ul. Powstańców Śląskich. Dodatkowo zawiera zarysowanie problemu warunków życia w kamienicy czynszowej.

Niniejsza praca powstała w ramach przygotowań do wystawy "Czyj sen miasto śni?" dotyczącej dziejów obszaru dzisiejszego Centrum Południowego we Wrocławiu od połowy XIX wieku po czasy dzisiejsze, tworzonej we współpracy z Muzeum Architektury we Wrocławiu oraz studentami Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej. Trzonem pracy jest analiza stylowo - formalna zabudowy dzisiejszej ul. Powstańców Śląskich we Wrocławiu, obejmującej numery od 105 do 119. Poprzedzona jest ona opisem rozwoju przedmieść wrocławskich, ze szczególnym uwzględnieniem Przedmieścia Południowego. Druga część pracy, z wykorzystaniem analizy stylowo - formalnej i porównawczej, obejmuje zaś opis wyników kwerendy przeprowadzonej w czasopismach architektonicznych z przełomu XIX i XX wieku, której celem było odnalezienie podobieństw w architekturze kamienicy przy ul. Powstańców Śląskich 119 i budownictwa Prus przełomu XIX i XX wieku. Ze względu na nikły stan badań, praca ta jest pierwszą zawierającą tak wnikliwą analizę badanego obszaru.

Praca skupia się na typologii stylistycznej architektury sakralnej na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego w latach 1945-1989. W niniejszej pracy autorka zamierza przeanalizować górnośląską architekturę sakralną lat 1945 -1989 pod względem stylistycznym oraz podjąć próbę ustalenia jej stylowej typologii. Ten zakres górnośląskiej architektury nie był dotychczas analizowany z punktu widzenia tendencji stylowych. Ale podobne ujęcia badawcze pojawiły się w kilku pracach dotyczących innych regionów architektury sakralnej. Autorka niniejszej pracy podjęła się analizy górnośląskiej architektury sakralnej okresu PRL-u wychodząc z założenia, iż ta sfera budownictwa była stymulowana konkretną sytuacją historyczną , wyznaczoną zarówno przez czynnik o charakterze ogólnopaństwowym, jakimi była panująca ideologia socjalistyczna, ale także bardzo ważny kontekst regionalny, kształtowany przez górnośląską tożsamość kulturową oraz religijną. Jedno z podstawowych pytań badawczych pracy, skupiających w sobie wiele problemów, brzmi - czy na ten zakres twórczości architektonicznej silniej oddziaływała kultura regionalna, czy raczej ponadregionalna potrzeba poszukiwania nowoczesności i związana nią recepcja architektury zachodniej? Za metodę badawczą przyjęto przede wszystkim analizę stylową i formalną realizacji architektonicznych, uwzględniającą także aspekty urbanistyczne. Istotną podstawę pracy stanowi także analiza źródeł – projektów, fotografii, tekstów drukowanych. W pracy został przyjęty układ chronologiczno-problemowy. Rozdział I został podzielony na trzy podrozdziały, w których omówiono konteksty polityczne i społeczne, towarzyszące powstawaniu architektury sakralnej. Rozdział II jest on wprowadzeniem do zagadnień wpływów na architekturę sakralną czynników zewnętrznych, o charakterze kulturowym i konfesyjnym. Rozdział III stanowi zasadniczą część pracy. Zawiera on analizę górnośląskiej architektury sakralnej, przeprowadzoną w układzie stylowo-typologicznym. W ostatnim rozdziale podsumowano wcześniejsze analizy oraz podjęto próbę określenia, czym jest architektura sakralna II połowy XX wieku. Poddano refleksji również to, w jaki sposób powinno postrzegać się tę architekturę oraz jak duża jest potrzeba znajomości szerokiego kontekstu politycznego i społecznego.

Praca stanowi przygotowanie do wystawy “Czyj sen miasto śni?” opracowywanej z pomocą studentów Wydziału Architektury Politechniki Wrocławskiej, wspólnie z Muzeum Architektury we Wrocławiu. Wystawa dotyczy dziejów dzisiejszego Centrum Południowego Wrocławia od połowy XIX wieku po współczesność. W pierwszej części pracy znajdują się opisy oraz analiza planów XIX zabudowy pierzei ulicy Powstańców Śląskich nr 45-59. Druga część pracy dotyczy procesów defortyfikacyjnych jakie ówcześnie zachodziły w miastach europejskich.

Praca skupia się na problemie stylu architektonicznego kaliskich budynków mieszkalnych odbudowanych po zniszczeniach I wojny światowej. Przeprowadzenie analizy dokumentacji archiwalnej i stanu obecnego kaliskich kamienic powstałych od czasu I wojny światowej do dziś pozwala podjąć próbę odpowiedzi na pytania dotyczące osób odpowiedzialnych za odbudowę miasta w obecnej formie i zastosowanych motywów stylistycznych.

Praca poświęcona jest analizie przekształceń historycznej zabudowy wiejskiej na Dolnym Śląsku, jako czynnika, który w znaczący sposób wpływa na wygląd krajobrazu architektonicznego w regionie. Stan owego krajobrazu w wielu przypadkach jest zły, a u podłoża tego zjawiska złożona gama czynników – kulturowych, społecznych, ekonomicznych czy ustawodawczych. Przekształcenia budynków przyjmują różnorodne postaci – mogą dostosowywać obiekty do dzisiejszych potrzeb użytkowych w sposób umiejętny (zachowując ich historyczny charakter) lub niszczący (zacierający ich regionalną specyfikę i zabytkowe walory). Potrzeba kompleksowego ujęcia zjawiska obserwowanego na Dolnym Śląsku poskutkowała w niestandardowym jak na dziedzinę historii sztuki charakterze pracy, leżącym na pograniczu tematyki konserwatorskiej, architektonicznej oraz etnograficznej. Postawa badawcza autorki, wynikająca z jej wykształcenia (inżynier architekt) oparta jest na doświadczeniu architektoniczno-konserwatorskim oraz antropologiczno-kulturowym podejściu do omawianego zagadnienia. W podobnym ujęciu tematyka ta nie była jeszcze ujmowana, jednak niektóre z omawianych w pracy zagadnień były już przedmiotem opracowań. Są to zagadnienia związane z omówieniem zabytkowego budownictwa dolnośląskiej wsi, jakie powstawało na jej terenie przed 1945 rokiem, ogólne opracowania na temat stanu zachowania historycznej zabudowy wiejskiej czy postaw społecznych względem niej. Na początku pracy, aby możliwe było odnoszenie współczesnych form architektonicznych do ich historycznych odpowiedników, omówiono formy zabytkowej architektury sprzed 1945 roku na tle wydarzeń historycznych. Przekształcenia budownictwa przeanalizowano na przykładzie dwóch dolnośląskich gmin - Wleń (powiat lwówecki) oraz gminy Leśna (powiat lubański), w pracy ukazano zatem również charakterystykę obu obszarów. Następnie, za pomocą szerokiego wyboru fotografii, ukazano stan zabytkowego budownictwa. Podjęto też próbę odpowiedzi na pytanie - dlaczego na Dolnym Śląsku odnaleźć możemy tak wiele przykładów działań negatywnie wpływających na stan, w jakim znajduje się tradycyjna zabudowa wiejska? Z tego powodu przeanalizowano także działanie służb konserwatorskich, społeczne postawy względem konserwatorskich ograniczeń, dostępność odpowiednich źródeł wiedzy dla mieszkańców obiektów, usług oraz rozwiązań budowlanych. Ze względu na fakt, że za przekształcenia obiektów wiejskich najczęściej odpowiadają ich użytkownicy i to od nich w największej mierze zależny jest stan budynków, w pracy skupiono się również na wyszczególnieniu odmiennych postaw społecznych względem regionalnego budownictwa. Opisano je na przykładach poszczególnych realizacji. Pod koniec, po ukazaniu szerokiej gamy różnorodnych podejść do tematu dokonywania zmian na wiejskich obiektach, podjęto próbę odpowiedzi na pytanie o to, jak powinniśmy wartościować przekształcenia jako specjaliści z zakresu historii architektury czy konserwatorstwa. Omówiono obecnie obowiązującą praktykę