Etnograficzne studium przypadku rosyjskich mieszkańców estońskiej Wschodniej Wironii
Etnograficzne studium przypadku rosyjskich mieszkańców estońskiej Wschodniej Wironii. Od misji radzieckich modernizatorów do roli niepożądanych okupantów.
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej zaprasza na kolejne seminarium naukowe z cyklu "Spotkania na Szewskiej".
Gdzie i kiedy:
Środa 16 kwiecień 2025, 15.45
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, ul. Szewska 50/51
Sala nr 3
O wykładzie:
Trwająca już przeszło trzy lata tzw. pełnoskalowa militarna inwazja Rosyjskiej Federacji na terytorium niepodległej Ukrainy została opatrzona przez Kreml kilkoma oficjalnymi uzasadnieniami. Była to z jednej strony konieczność obrony ludności rosyjskojęzycznej przed ukraińską polityką narodowej integracji, zaś z drugiej podważenie istnienia i prawomocności ukraińskiego etnosu, jako niezależnego od rosyjskości bytu tożsamościowego. Wszystko to jest z wielką uwagą obserwowane w trzech państwach bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia), gdyż istotnym komponentem populacyjnym tych republik są wspólnoty Rosjan oraz ludności rosyjskojęzycznej. Celem wystąpienia jest próba przybliżenia problemów terminologicznych oraz definicyjnych związanych z zagadnieniem rosyjskiej formuły narodowej: jej ewolucji, charakteryzujących ją cech oraz tożsamościowych imponderabiliów. Analizie poddana zostanie radziecka polityka etnicznej kreacyjności czego efektem jest pojawienie się tzw. narodu radzieckiego, a także jego współczesna rola w kontekście moskiewskiej idei russkiego miru. Powyższe czynniki mają olbrzymi wpływ na aktualną wewnętrzną politykę w przestrzeni poradzieckich państw nadbałtyckich. Dlatego też na dzisiejszy spór, jaki ma miejsce w Estonii, o status języka rosyjskiego oraz dopuszczalny zakres jego funkcjonowania w przestrzeni publicznej należy patrzeć nie zapominając o znacznie szerszym kontekście. Stanowi on wprawdzie jedną z głównych osi, wokół których toczy się konflikt, towarzyszą mu jednak również inne, nie mniej ważne – nierozwiązywalne – problemy. To przestrzeń, gdzie ścierają się dwie wykluczające się narracje. Z jednej strony o konieczności estońskiej naturalizacji wspólnot rosyjskojęzycznych, z drugiej o potrzebie wolności wyboru kształtu tożsamości, w tym tzw. tożsamości zwielokrotnionej (multiple identity). Nie można zapominać, że na omawiane zjawiska należy patrzeć zarówno w kontekście geopolitycznego sąsiedztwa oraz płynących z Kremla narracji, których adresatem pozostaje niezmiennie poradziecka rosyjskojęzyczna diaspora.
Biogram:
Paweł Ładykowski, etnolog, pracownik naukowy Instytutu Socjologii Uniwersytetu Szczecińskiego. W roku 1996 roku ukończył studia magisterskie w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, a w roku 2005 obronił pracę doktorską w zakresie etnologii na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się zagadnieniami związanymi z transformacją ekonomiczną i polityczną krajów byłego bloku wschodniego. W latach 1992–2002 prowadził długofalowe badania terenowe na Łotwie, Litwie, a także w Rosji. Jest autorem książki zatytułowanej „Utracony Wschód. Antropologiczne rozważania o polskości” (Wydawnictwo Naukowe Scholar 2021).
Zupełnie odrębny rozdział zawodowego życia poświęcił na pobyty w Estonii. Swoją tam obecność datuje od roku 1991, gdzie prowadzi swoje badania w formule powtarzającej się sezonowej obecności, plasującej się pomiędzy obserwacją uczestniczącą a uczestnictwem uczestniczącym (participant participation). Od roku 2012 w oparciu o metodę etnograficzną w cyklach kilkumiesięcznych eksploruje naukowo rosyjskojęzyczną wspólnotę mieszkańców w estońskiej Wschodniej Wironii (est. Ida-Virumaa). Obecnie skupia się na krytyce postkolonialnej, antropologii ekonomii i antropologii prawa.
Estońska Narwa i rosyjski Ivangorod, fot. P. Ładykowski
